Jury duty - kết

16. October 2009 by thằng bờm.

Bạn đọc xem hoài loạt bài này chắc chán ngấy rồi nhưng xin thưa, đây là một trong những khía cạnh nền tảng của đời sống trên đất Mỹ ảnh hưỡng đến mọi khía cạnh khác. Vậy xin kết với bài chót này.

Người dân thi hành nghĩa vụ jury duty thức dậy mỗi sáng không đi làm mà đến trình diện tòa. Nếu là công chức hay nhân viên có lương thì sở làm buộc phải cho nghĩ việc có lương. Cũng thích cho vài người vì được nghĩ làm, làm chuyện khác mới lạ đôi khi thú vị mà không mất thu nhập. Đối với thương gia hay doanh gia nhỏ khác như thằng Bờm thì phải chịu thiệt thòi. Người hưu trí trình diện nghĩa vụ bồi thẩm nhiều, lý do dễ hiểu. Cũng có nhiều người kiếm đủ mọi cách trốn tránh, nhất là người Việt, ra tòa giã đò nói ấp úng rằng không rành tiếng Anh (thật ra  nhiều người cũng không lưu loát đủ để nghe phiên tòa và thảo luận sau đó trong jury room. Ước chừng là trên 50% thì chắc cũng không xa mấy). Nhiều người vì nghề nghiệp chứng tỏ là phải rành tiếng Mỹ thì ra bác sĩ xin giấy chứng nhận bệnh, điếc hay gì đó ngồi lâu không được! Và nhiều sáng kiến khác, nhưng nhân viên tòa cũng đủ 1 cuốn sách chỉ cho cách bác bỏ hầu hết lý do.

Phiên tòa cứ đến giờ, trưa thì nghĩ ăn trưa, chiều thì 5:00 giờ tan sở thì đóng cửa, ông tòa nhăc nhở jury không đươc thào luận với ai và cho về, mai vào tiếp.

Phiên tòa là một chuỗi những trình bày của luật sư 2 bên với bồi thẩm đoàn, bên công tố dùng nhân chứng và tang vật để cáo buộc, bên bị cáo cũng dùng nhân chứng để chúng tỏ nhưng cáo buộc đó là sai, hay nếu khó thì ít ra gieo nghi vấn về sự thật những cáo buộc đó (nhăc lại là jury chỉ cần nghi vấn về sự việc, nhân chứng hay tang vật là phải tha nghi can - đó là luật định). Gánh nặng chứng minh một sự việc là thật, vượt lên trên tất cả lý do gì hợp lý để nghi vấn, là của bên cáo buộc. Nguyên tắc đươc nhắc đi nhắc lại cho jury.

Bên biện lý nhà nước nói truoc và đem nhân chứng lên ngồi witness stand (là cái ghế, nhắc lại, không phải đứng). Luật sư “cò mồi” cho nhân chứng nói lên một sự việc, sau đó bên luật sư bị can lên chất vấn nhân chứng này. Nếu là nhân chứng của bên bị can thì biện lý nhà nươc cũng có quyền chất vấn như vậy, mỗi bên có thể hỏi nhân chứng bao lâu cũng được, không bị hạn chế nhưng áp lực nhân chứng quá mức thì hoặc ông tòa can gián, hay luật sư bên kia phản đối. Nhân chứng nói phải cho jury nghe rõ, cung như tang vật phải trình cho jury xem rõ, không phải là cho ông tòa*. Jury là người phán xét.

Ngang đây xin nói về một nét khác của luật pháp Hoa kỳ có tính cách nguyên tắc công bình. Đó là bên cáo buộc phải khai cho bên bị can biết hết những bằng chứng hay nhân chứng mình có và sẽ trình bày cho jury, không được dấu diếm cho đên khi ra tòa mới tiết lộ. Có nghĩa là tôi có bằng chứng a, b, c, sẽ buộc tội anh. Bên bị can căn cứ vào đó mà chuẩn bị bào chữa, kiếm bằng chứng đối lại, điều tra, xin tòa giúp trát đòi nhân chứng ra, v.v… Đó là luật full disclosure (khai báo) và bên bị cáo có thể xin, chỉ ra xử khi nào thu thập đủ yếu tố chống trả của mình. Quyền của người bị nghi ngờ được luật pháp bảo vệ đúng mức, có thể có người, có chính thể cho là làm đình trệ công lý, nhưng đối với Mỹ là làm người dân yên tâm sinh sống mà không sợ bị vu cáo.

Sau khi biện lý đã nêu hết yếu tố cáo buộc, bên bị cáo là người nói chót. Ông tòa sẽ ra lệnh bên công tố tóm tắt, gọi là closing argument, câu kết nổi tiếng và đươc dùng trong dân gian một cách đùa cợt là “I rest my case” (case đây là “điều cáo buộc của tôi” hay “lý lẻ của tôi”, rest là nghỉ, không còn cần chứng minh gì thêm nũa). Bên bị cáo luôn luôn là bên nói sau cùng, cũng gọi là closing argument - dịch ra là: lời biện minh cuối cùng.

Ông tòa sẽ trịnh trọng “ladies and gentlemen of the jury”, quý ông bà đã nghe hai bên trình bày lý lẽ của họ v.v… và đọc 1 lô chỉ thị, lần này rất nhiều, in thành 1 xấp giấy mà jury đuơc trao sau khi đọc, mang vào phòng họp, là nhưng chỉ thị chung và riêng cho vụ án này. Nói chung là giữ vô tư, có thắc măc jury có thể xin xem lại bằng chứng, hiện trường, hay nhân chứng (triệu họp phiên tòa lại). Sau đó 12 người bồi thầm sẽ vào 1 căn phòng nhỏ đóng kín cửa, luật sư, bi can và quan tòa thì về phòng ngồi chờ jury thảo luận và chờ phán quyết, có thể chờ 1 ngày hay có khi đến 3 ngày cho những vụ án thường nhật.

Phán quyết của jury gọi là verdict. Bắt đầu thì 12 người bầu 1 chủ tọa, gọi là foreman (foreman trong hãng xưỡng là trưởng toán) rồi thì bình bầu ngay (vì qua mấy ngày ngồi nghe phiên tòa thì ai nấy đã có 1 quan điểm về vụ việc rồi), chọn 2 trả lời là có tội - guilty - hay không có tội (not guilty) (not guilty có nghĩa là bên bị cáo đã gieo đươc nghi vấn phải chăng đối với bằng chứng của bên biện lý nhà nước). Từ bình bầu đó mọi người sẽ cho biết tại sao mình bầu như vậy và bàn cãi, foreman làm trọng tài. Sau 1 thời gian nhất định thì lại bình bầu, và lại cãi nhau. Cho đến khi một bên đa số thuyết phục đươc hết mọi người đồng ý một verdict[**] thì sẽ bấm chuông gọi người cảnh sát bảo vệ báo cho ông tòa biết là… xong rồi. Ông tòa cho gọi luật sư 2 bên và bị can cùng quần chúng vào ngồi, và trịnh trọng: “ladies and gentlemen of the jury, do you have a verdict?”. Trả lời “Yes, your Honor”, và trao tấm giấy mẫu cho ông tòa, ông tòa đọc mà không tuyên bố (tránh trường hợp ỗng xạo) và hỏi lại trưởng toán là verdict là gì, có tội thì đáp “we the jury find the defendant guilty“, không thì “… the defendant not guilty”, (không nói là innocent - vô tội).

Thế là xong, ông tòa trịnh trọng cám ơn bồi thẩm đoàn đã v.v… tuyên dương tinh thần v.v… và cho về. Việc tuyên án là 1 giai đọan khác của phiên tòa trong đó  jury không có vai trò.[*3]

Trial by jury [*4] là thừa kế một truyền thống Âu châu tốt, là căn bản của luật pháp Mỹ, và do đó là căn bản của trật tự xã hội, của tự do (và trách nhiệm) cá nhân, và là nguyên tố không nhỏ trong sự thịnh vượng cua hợp chũng quốc này (An Cư: Lạc Nghiệp). Hệ thống này chưa phải là toàn hảo và cũng có nhiều sơ xuất, lợi dụng và lạm dụng vì là 1 guồng máy do người làm ra, và người điều hành nhưng thiết nghĩ không có phưong thức nào hay hơn trên thế giới.

Nếu dân trí các nước đang phát triễn, trong đó có Việt nam, cho phép, một hệ thống tương tự sẽ nâng chất lượng đời sống tại các nuớc đó lên rất mau, quốc gia sẽ giàu mạnh và người dân sẽ hết mình bảo vệ.

Phần phụ chú:

* - Có trường hợp buồn cười là luật sư ép sao nhân chứng “xì” một điều mà luật sư không có quyèn hỏi, ông tòa phải nói cho jury là “bỏ qua” (you must disregard), sau này thảo luận không được nêu yếu tố đó ra.

** - Nếu không hội đủ số phiếu tuyệt đối thì gọi là hung jury (to hang là ngưng, đình chỉ 1 việc làm, dừng lại, tương tự như động từ to hold. Anh ngữ đàm thoại: Mỹ hay hô “hang on!” hay “hold on!“, có nghĩa là “tốp! tốp! ngưng! dừng lại! chờ!”).
Trưởng nhóm cho báo với ông tòa là 12 người không đồng thanh. Ông tòa gọi mọi người ra năng nỉ, xin giúp tòa và nhân dân 1 ý kiến thông nhất đi, v.v… Vô họp lại và năng nỉ những người hay người còn “ngoan cố”, có khi cải vã to tiếng, chửi nhau. Nếu người nay không chịu theo số đông thì… thua. Báo với ông tòa, ông tòa triệu tất cả mọi người lại và tuyên bố mistrial, là phiên tòa không thành công, công lý không được phục vụ đúng mức. Về hậu quả cho bị can, mistrial tương đương với tha bổng, bị can đươc tha mà không bao giờ sợ bị gọi lại (xem post truoc về double jeopardy). Tương đối có khá ít hung juries.

*3 - Có nhiều loại tòa không cần đến jury, như tòa lưu thông (traffic court: bên cao buộc là cảnh sát lưu thông, ông tòa toàn quyền phán xét và phạt hay không) va tòa kiện giá trị nhỏ (small claims court, một loại tòa dân sự, tư nhân kiện tư nhân mà tổng số thiệt hại đòi bồi thường không qua 10.000 - cho phần lớn các tiểu bang), tòa hòa giải, tòa ly dị, tòa khai phá sản. Số lớn các vụ kiện dân luật không cần đến jury.

*4 - Có địa phương và tùy trường hợp thì jury phải ngồi lại thảo luận chọn hình phạt sau khi nghe luật sư công tố (xin phạt nặng) và luật sư bảo vệ (xin phạt nhẹ hơn), nhất là nếu có đề nghị tử hình trong hình luật, hay án dân luật thì là số tiền bồi thường bên thắng.

Posted in Uncategorized | Print | No Comments »