Hôm nay đi làm về mở hộp thư, thấy lá thư quen thuộc, tên người gửi là Superior Court.

Là tòa án quận. Tòa án chỉ gửi thư cho bạn để “đòi” bạn thôi.  Đại khái là mời ra làm việc. Chả ai thích loại thư nay cả.

Cũng may là ở Mỹ ít có ai có quyền mời bạn ra làm việc, muốn thì đến nhà hay xin hẹn (appointment), không có gọi đi bất tử như ơ Việt Nam. Thich hay có lợi cho mình thì gặp, không thì thôi. Ngoại trừ quôc hội và tòa án (lập pháp và tư pháp). Tổng thống cũng không đòi bạn được, cảnh sát cũng không (hành pháp). Lạm dụng quyền hành là a-lê, tui gọi luật sư tới rồi tính sau, phải chờ. Tòa thì có trát, quôc hội cũng thế, thứ dữ.

Bình thường không phạm luật gì thì thư tòa là trát dòi ra dự bồi thẩm đoàn. Cũng chả ai muốn nhận thư này cả, mà lâu lâu cũng bị. Trong thư thông thường thì có một mẫu trả lời, ai không thuộc diện được (hoặc bị) dự thì ghi vào và gửi trả, là diện không quôc tịch, hay tật nguyền không tham gia được (điếc chẳng hạn), là nhân viên công lực (law enforcement), vài lý do tương tự. Còn nếu không lý do từ chối thì phải ra tòa trình diện.

Do đâu mà bạn được hay bị gọi ra dự bồi thẩm đoàn? Tòa án làm theo đơn vị là quận (county) Công dân trong quận, giữa các kiểm kê nhân số diễn ra mỗi 10 năm, vào nhưng năm 0, như  1990, 2000, 2010… thì căn cứ vào sổ ghi danh bầu cử (voters registration) mà tòa có danh sách, hoặc vào danh sách xin bằng lái xe tại từng địa phương, dịa chỉ khai trong tờ khai thuế (chắc bạn đã biết Mỹ không có tờ hộ khẩu). Hoặc một vài lý do khác mà bạn có nhờ vả đến nhà nươc, vì bạn có thể đi đâu, ờ đâu trên đất Mỹ mà không cần khai baó với ai cả.
Tòa dựa vào những danh sách tổng hợp đó, bốc tên bạn theo lô tô, trúng ai nấy chịu. Toà lúc nào cũng có án để xử, mỗi ngày hàng chục vụ án cần được xử phải có bồi thẩm đoàn. Để có 12 người và một vài dự khuyết (sẽ nói sau), cho là 15 người đi, thì phải chọn từ một khối, pool, jury pool, độ 200 người (vì có nguoi sẽ bị loại vì không tham dự đươc, se nói sau). Vậy bạn thấy nhu cầu gọi người làm nghĩa vụ jury duty là một nhu cầu lớn, quan trọng và trương kỳ của tòa. Có điều là dân số đông, bạn chì là một trong cả triệu người nên lâu lâu mới bị bốc tên***.

Nói trước về nhưng điểu luật pháp thường thức rồi sẽ trờ lại phần vụ của bạn là một công dân Mỹ phải làm gì khi thi hành nghĩa vụ bồi thầm đoàn. Thằng Bờm đã bị gọi cả thãy là chục lần, và đã bị (được) chọn ngồi cho hêt 6 vụ án. Phiền phưc mất thì giờ của mình - nghĩa vụ nào mà vui - nhưng cũng thú vị và bổ ích.

Pháp luật Mỹ có tòa án là cơ quan phán xét các vụ án. Luật hình sự thì án hình sự (criminal case), dân sự thì án dân sự (civil case). Hình sự thì chính quyền, qua trung gian công tố viện (là luật sư của nhà nươc, của bang) tố cáo can phạm trươc tòa. Án dân sự thì do cá nhân hay pháp nhân, qua trung gian luật sư thuê riêng, tố cáo phe đã vi phạm quyền mình trước tòa.

Tòa là ông quan tòa, do dân bầu hay tòa trên chỉ định. Đặc biệt là ông quan tòa, chỉ một ông cho một vụ án, chỉ quản lý vụ án, xem có diễn ra đúng luật không và lèo lái diễn tiến vụ án, trọng tài thôi****, rồi cuối cùng dựa theo kết quả mà chọn hình phạt*.Vụ án được quyết định phải trái, tức là quyết dịnh có tôi hay vô tôi do bồi thẩm đoàn. Tức là người dân thường quyết định. Đây là thực sự chính quyền của dân, do dân. Người dân thường được bốc theo xác xuất trong dân số, có quyền bảo là nghi can kia, nhà nươc  (công tố viên, prosecutor) bảo có tội, thực sự là vô tội và phải thả, đôi khi phải bồi thường cho nữa.
Bồi thầm đoàn gồm 12 người, với một ít tiểu bang thì 6 người. Kết luận của bồi thẩm đòan gọi là verdict. Kết luận của bồi thẩm đoàn phải là đồng thanh thỏa thuận (100% phải đồng ý, unanimous verdict), nếu có một người trong 12 người nhất định không theo kết luận của đa số** cũng không được. Quan tòa sẽ (phải, buộc) tuyên bố vụ án vô kết quả, người bị kiện có thể ra về*5

Ảnh hưỡng đến bồi thầm đòan là luật sư cáo buộc (trong hình sự là luật sư của nhà nước, là nhà nước) và luật sư biện hộ bảo vệ người bị kiện, và ngay trong phiên tòa thôi. Luật cấm những nhân sự này gặp nhau bàn tán ngoài các phiên xử. Quan tòa (judge, chỉ một ông thôi) không được ảnh hưỡng áp lực bồi thầm đoàn. Bất cứ ai khác ảnh hưỡng bồi thầm đoàn, mua chuộc dụ dỗ hăm doa áp lực, sẽ bị tội hình rất nặng, gọi là jury tampering.
Khi tuyên thệ xong và bắt đầu làm việc là bồi thẩm xem như một nhân viên của tòa, và là 1 nhân viên rất “cao cấp”, nếu cần sẽ được bảo vệ, măt dù không có lương (có tiền nhưng rất tương trưng, chỉ đủ cà phê).

Có thể nói nhân tồ quan trọng nhất trong một vụ xét án là bồi thầm đoàn, và sau là luật sư cao buộc hay biện hộ, chứ không phải quan tòa (nhà nươc). Đó là tầm quan trong của người dân trong thể chế dân chủ pháp trị.

Xin chờ. Sẽ nhiều có nhiều posts liên tục mới hết chuyện jury duty.

Phần ghi chú:

* Ông tòa có quyền bãi bỏ vụ kiện (do công tố viện chính phủ, hay do tư nhân thưa kiện) gọi là “dismiss” vì không thấy có lý do kiện vững vàng (tránh bắt bớ, thưa kiện bậy) Người kiện trong trương hợp này có thể lên tòa trên xin xét. Tòa trên xét là xét ông quan tòa dưới có làm theo đúng luật không mà thôi, nghĩa là tòa trên xử ông tòa dưới, không xét chi tiết vụ án. Đó là nhiệm vụ của court of appeal, hay appelate court. Quan tòa dưới không sợ ai cả, chỉ sợ tòa trên xét mình, và nếu xét mình không vô tư, không đúng luật nhiều thì cho mình… thất nghiệp.

Do đó trươc tiên ông tòa phải quyết định là có xứng đáng đem ra xử không cái đã, tiếng Mỹ là “merit of the case”. Có một vài trường hợp trọng tôi mà bằng chứng thấy yếu, lại phải có một bồi thẩm đoàn đặc biệt để xét là.. có nên xét không, hay dismiss. Đối với người bị thưa thì “case dismissed” có nghĩa là tha. Bồi thẩm đoàn này gọi là “grand jury”, chỉ phán là vụ án phải ra tòa hay vụ án bãi bỏ. Grand jury chọn lựa đặc biệt hơn, và phải phục vụ dài hạn (1 năm, thay vì 1 vụ án thường từ 2 đến 7 ngày là xong cho bồi thẩm đoàn thường).

Thế nên tại Mỹ quan tòa không phán xét và kết tội người bị xử. Đây là khác biệt đáng chú ý nhất. Chính bồi thẩm đoàn là người kết tội, hoặc tha tội. Nếu “to judge” là phê phán và kết luận, thì bồi thẩm đoàn là người judge. Ông tòa, tuy có quyền uy rất lớn, chỉ là người trọng tài.
Ngoài ra ông tòa là người sẽ thưỡng phạt, theo luật, không thể nào thưỡng phạt hơn hay bớt luật (mà luật do dân bầu - gián tiếp qua lập pháp - nên ông tòa cũng chỉ thi hành ý dân)!

** Nếu luật sư hai bên chọn bồi thẩm không khéo, có thể có 1 người gàng dỡ như vậy trong đoàn, và người này phải cự lại các người kia nhất dịnh không chịu những luận cứ của phe đa số, sẽ có nhưng vụ án như trên, bồi thầm đoàn gọi là bế tăt, deadlock jury (lock là thế đô vật khóa đối thủ, dead là kẹt cứng, không cử động đươc - không phải chết) Nhiều bồi thẩm đoàn có gây nhau và ẩu đã vì cãi nhau vối 1 hay 2 người cứng đầu! Thằng Bờm có tham dự thào luận của một jury trong đó 2 người cải nhau đến chửi nhau, và xong vụ án thì là hai thù địch, mặc dù trươc đó chưa quen biết nhau! (quen nhau thi đâu được chọn ngồi chung jury)

*** cón nếu như cư dân ít thì có ít vụ án, cần ít jury hơn. Jury cho một vụ án phải chọn trong dân cư của nơi xẩy ra vụ (tình nghi) phạm pháp, hay vụ mất mát nào mà có người kiện (dân luật). Luật không cho phép một vụ án xử với jury “xa lạ”, gọi là “a jury of your peers”, peer là người đồng lứa, đồng cộng đồng với mình.

**** thậm chí có ông ngủ gục trong phiên tòa, bị cách chức!

*5 - Quyết dịnh (verdict) của bồi thẩm đoàn là tối hậu nếu nói nghi can vô tôi, không một thế lực nào trong nuóc Mỹ có quyền phủ quyết, lật ngược đươc, kể cả tồng thống. Tông thống khi mãn nhiệm kỳ có thể ân xá một số người bị xét có tội, không nói là jury phán xét sai. Người được jury phán xét vô tôi không bao giờ sợ bị kiện lại lần thứ hai cũng tội đó (double jeopardy). Nếu bị phán xet có tội thì có thể kháng cáo lên tòa trên xin xử lại. Tòa trên chỉ đươc nói là ông tòa dười làm sai nguyên tắc, không xét tội hay không, mà sai xử lại hay không, gần như không bao giờ bảo rằng jury sai (jury là ý dân, nói là ý dân sai thì phải cẩn thận nghe, ky bầu cử tới có khi không còn ghế mà đặt đít) mặc dầu có trương hợp như vậy.