Người Việt và tiếng “Mỹ”

2. October 2009 by thằng bờm.

Trên một chuyến xe bus Cần Thơ cách đây vài tháng, video màn rộng chiếu một ấn bản Thúy Nga Paris trong đó có diễn viên Việt tại Mỹ nói với nhau bằng tiếng Anh, chả biết vì lý do gì khi tất cả mọi người đều là người Việt. Đến khi một người da trắng được phỏng vấn lên tiếng thì một vài nhận xét trong xe vang lên, “Mỹ nó nói thấy khác liền ha!”.

Người da trắng này là một di dân, tiếng Anh cua anh ta củng là ngôn ngữ thứ hai. Tôi đoán ngôn ngữ mẹ đẽ của anh ta có thể là Nga, Serb nào đó, trung hay bắc Âu hay tương tự. Vậy tại sao mấy người trên chuyến xe đó tự động cho rằng đó là tiếng “Mỹ” chuẩn?

Trươc khi phân tích, xin chia xẻ cùng bạn đọc một số trao dỗi với  phụ huynh tại đây, đại khái nghe it nhiều như sau:

- Con tôi nói tiếng Mỹ như người Mỹ!
- Con tôi nói giọng Mỹ rất đúng.
- Con tôi nói tiếng Anh hay hơn chúng mình!
- Con tôi nói tiếng Mỹ hay, nói tiếng Việt chút ít thôi.
- Con mình nó nói tiếng Mỹ, không phân biệt được với người Mỹ!*

Ý mọi người muốn nói “người Mỹ” là Mỹ da trắng. Phụ huynh tự phụ là con tôi hội nhập tốt, đồng hóa tốt. Nếu con họ đã giao cho một gia đình người Mỹ ngay từ lúc tập nói và hoàn toàn không tập phát âm một tiếng Việt nào, thì họa may có thể đúng, nếu có giao tiếp với người Việt lúc dưới 3 tuổi thì các phụ huynh lầm to.
Phụ huynh muốn lột bỏ bản chất của giòng giống mình sau 4000 năm hiện hữu sinh tồn, muốn tự mình đồng hóa với giống khác sau khi ngoại lai đã cố gắng hằng nghìn năm mà thất bại, hãy xét lại. Cố gắng lộ liễu quá sẽ bị người Mỹ bản xứ và người Mỹ nhập cư khác họ khinh miệt. Con ngừoi từ bỏ bản chất, giòng giống tổ tiên mình, trên thê gới này đi đâu cũng sẽ bị khinh bỉ.

Đó là không nói đến chuyện, muốn cho con mình thành Mỹ trắng là một điều vô vọng, Mỹ có thành ngữ “the eternal stranger” để nói người da vàng tại Mỹ. Dù có là người bản xứ từ 5 đời, như nguoi Hoa qua đây làm lao công từ thế kỷ thứ 19, người da vàng vẫn được coi là người ngoại quôc, không thuoc giòng chính (mainstream) của xứ Mỹ, khác người da màu (Mễ, Da đõ v.v…) hay Phi châu. Kỳ quặc nhưng thực. Sắp tới, năm 2050, tỷ lệ da vàng tại Mỹ sẽ lên dựơc 10%, lúc đó sẽ ra sao chưa ai biết, nhưng nay thì mắt nông, da vàng, mũi tẹt sẽ là… Á châu (Asian)**.

Từ khi ở Mỹ đến nay thằng Bờm rất ít khi nhắm mắt nghe người nào nói mà không biết được rằng người này là người Việt, ít nhất thì không phài là caucasian. (Đây nói về người Việt nói đúng tiếng Anh. Chưa kể nói sai, sai văn phạm, sai từ vựng, sai phong tục, dùng thành ngữ sai, dùng từ sai chổ - inappropriate use of words).

Có rất nhiều chi tiết giúp phân biệt người nói tiếng Anh như tiếng nói thứ hai, một vài chi tiết (lý do) chính như sau.

Cách phát âm mẫu tự Anh hoàn toàn khác cách phát âm mẫu tự tiếng Việt. Mặc dầu bản mẫu tự (alphabet) thọat nhìn gống nhau (ABCDEFGH..) nhưng tất cả nguyên âm va phụ âm đọc ra hoàn toàn khác nhau, cách phát hơi, uốn lưỡi, cách mở miệng, uống môi, v.v… hoàn toàn khac nhau. Điều này rất nhiều người không ý thức, nhất là người biết đọc, đọc như mẫu tự Việt hay Pháp. Một vài thí dụ thôi.

Chữ H: phát chữ H phải hít vào. Bạn thử phát chữ H như sau: hotel, và hít vào xem sao. Cho hơi trong miệng ra để phát cũng nghe được, hiểu được, vì các âm kèm theo, nhưng không phải lối nói của người Anh hay Mỹ (hay Úc cũng lấy tiếng Anh làm tiếng mẹ đẻ). Do đó khi bạn nói tiếng hotel***, miệng của bạn cử động khác hẵn người tiếng mẹ đẻ là tiếng Anh. Chữ T là “thờ” trong tiêng Việt, có khi đọc âm như giữa chữ T và Đ, như trong “water”.

Người Âu, ngoại trừ nhưng xứ La tinh (Ý, Pháp, Tây ban nha) phát những chữ này hơi gống nhau (âm).

Chữ B, C (K), D
Chữ T.
Chữ L.
Chữ N, M, P, R.

Do đó họ phát tiếng Anh gần chuẩn hơn là người Á châu. Nói chung nguời phát tiêng Anh đúng phát nhiều hơi ra, có thể nói, lấy 1 miếng kiếng mùa đông để trươc miệng 1 nguoi Việt nói tieng Việt (và tiêng Anh), và 1 người Mỹ, thì miếng kiếng truoc miệng người Mỹ sẽ mờ nhều vì hơi thở ra, miếng kiếng trước người Việt sẽ it hơi nước hơn. Đọc chữ T, P đúng có thể thổi tắt một ngọn nến trươc miệng.

Ngoài ra người Việt thường không phân biệt âm dài và âm ngắn, nhất là chữ I (tin va teen). Do đó chỉ cần nghe người nói vấp phải 1 ít, rất ít những cá biệt phát âm là nghe co thể lấn cấn, như có cây kim trong gối vay.

Các điểm này, con nít lớn lên tại đây đi học tiểu học trung học thì có thể vượt qua. Có thể, là vì có nhiều trẻ qua đây chỉ có đến học trung học dưới 3 năm rồi lên đại học. Nhận xét của thằng Bờm là lứa này vẫn phát sai nhưng âm tiếng Anh. Lý do chính là vì nhưng chữ này đã có rât tương tự trong tiếng Việt. Chư T, chữ H và âm “cờ (C,K,Q) là những chổ rõ nhất.

Con nít cũng nói đúng theo nhịp điệu (rythm) và chổ nhấn âm đoạn (syllable), nguoi nói tiếng Anh học sau, gần như luôn luôn sai. Thí dụ: comfortable, extraordinary và category. Nếu nói 3 từ này với các âm đoạn cao như nhau (âm độ), dài như nhau, nhấn như nhau, rõ như nhau thì Mỹ sẽ có nguoi hoan toan khong hiểu.

Pronunciation. Quá nhiều người nói sai: caution, Hollywood, Holyland, mobile, mob. Bạn hãy đọc to nhưng từ trên theo lối bạn thấy “đúng” nhất, rồi vào Vdict.com và click vào audio để nghe xem sẽ thấy.

Giọng (accent): Giọng nói, accent, có 2 khía cạnh chính, một là cái tạm gọi là tone, musicality (âm điệu). Âm điệu làm ta phân biệt được giữa giọng nam và giọng bắc tại Việt Nam. Hai là chất lượng âm thanh, tạm dịch là sound quality. Chất lượng âm thanh có thể là giọng mũi, hay giọng họng chẵng hạn.

Larynx, “giây nói” cơ thể học phát triển nắn uống mạnh lúc sinh thành đến khoãng 3 tuổi sẽ hình thành xong  và sẽ không trở ngược lại nữa, để có thể nắng lại theo giọng nói mới học sau. Hai cái “giây đàn” trong larynx quyết định  chất lượng âm thanh. Ngoài ra chất lượng âm thanh còn tùy thuộc rất lớn vào kiến trúc cơ thể học (anatomical) của mũi, xoang má và mũi (maxillary, nasal sinuses), họng (pharynx), miệng. Kích thươc lồng ngực cũng là yếu tố quan trong.

Người Á châu khác các đặc điểm này với người caucasian hay caucasoids (Ấn Độ, Pakistan, Băc Phi v.v…), không làm cách nào uốn lưỡi, thở mạnh, nuốt giọng sao cho âm thanh phát ra giống như người da trắng được cả. Người Á châu không bao giờ phát một số âm tiêng Anh như người Anh hay Mỹ được cả, vì lý do vật lý đơn giản.

Cho nên xin cac phụ huynh quên đi cái vụ : “con tui nói tiêng Mỹ không thể nào phân biệt duoc với người Mỹ”. Giọng là yếu tố thứ yếu trong việc giao tiếp bằng tiếng Anh. Giọng ngưoi phát ngôn tiếng Anh khắp năm châu không bao giờ giống nhau, sẽ không bao giờ giống nhau.

Nói về trực diện nói chuyện với người nói tiêng Anh mẹ đẻ, cón một khía cạnh rất đặc sắc.

Người Mỹ nhìn miệng người nói, một cách vô tình, quen thói hơn là hữu ý, phát xuất từ lúc trẻ thơ muốn hiểu ý cha mẹ nhìn chăm chăm mặt mẹ và cố đoán những từ phát ra, cố tổng hợp tất cả giác quan để hiểu một ý niệm (notion) vì bản năng sinh tồn.
Và cũng vì sinh tồn mà trẻ thơ bắt chước 100% những gì người lớn làm, từ nét mặt (facial expressions) đến cách uống nắng môi, miệng, lưỡi. Cho nên khi phát những âm giống nhau, miệng môi nhúc nhich giống nhau.
Những người điếc cũng có khả năng đọc miệng này một cách tự nhiên. Tại Mỹ có những người chuyên viên đọc miệng (lip readers) được thuê dùng vào nhiều ngành, có thể biết được người đứng xa nói gì mà không cần nghe, chỉ cần thấy đôi môi người nói. (Do đó người nói thầm hay cắn răng it nhuc nhích môi, hay lấy tay che miệng khi muốn giữ bí mật). Những người này đọc miệng người Việt nói tiếng Mỹ từ xa, sẽ sai bét!

Đến đây bạn có thể hình dung một người Mỹ địa phương, nhìn miệng (môi, má) bạn phát chữ L theo tiếng Việt hay Pháp, và chữ L theo tiếng Anh, có thể lầm được không.  Hay chữ T, hay chữ R, v.v…

Người Mỹ nói chuyện nhìn thấy miệng thằng Bờm “nói” một ngã mà phát âm ra một ngã nên bối rối (confused), âm phát ra có thể nhận ra (đoán ra dễ dàng) là hotel, nhưng miệng thì “nói” khác! Như xem phim Tàu chuyễn âm!

Khi bị hỏi “Excuse me?”, “xin lỗi anh nói gì?”, thì thằng Bờm biết ngay tại sao, anh này không lãng tai, chỉ bị confused.

Tóm lại, trở về đoạn nhập bài, tại sao người trên chuyến xe đó miền Tây tức khắc nhận thấy người da trắng kia nói khác những diễn viên Việt Nam (trong đó có người sanh tại Mỹ)? Đó là vì từ vựng dùng, chất lượng âm thanh, giọng (accent, xem trên) nói chung, nhịp điệu, và có thể là vì thấy miệng mấp máy tự nhiên hơn.

Nếu họ cho là anh da trắng kia nói “đúng” chỉ vì anh ta da trắng là sai, ở chổ cũng có nhiều da trắng nhập cư nói cũng không giống Mỹ trắng địa phương.

Kết luận là, người Việt sống trên đất Mỹ không thể nào nói cho giống Mỹ, dù có chối cãi đến đâu. Cháu 2 đời của họ nếu có sanh vào một gia đình Mỹ trắng thì lại có thể, vì lý do nêu trên về các trẻ thơ bập bẹ học nói.

Nói sao cho Mỹ hiểu liền, hiểu dễ dàng mà không phải cố gắng chú ý, thông cảm nhanh, có thể chấp nhận mình như đồng một môi trường một xã hội, có thể phục mình nữa là đằng khác, thì sẽ bàn trong một post sau.

thằng Bờm

Phần ghi chú:

* Chuyện khôi hài là đứa con của anh này học một trường mà đa số là con nít Mễ, nó nói tiêng Anh như một thằng Mễ con… lai!
** Không có nghĩa là 1 loại phó thường dân. Ngừoi Mỹ đánh giá người khác trên nhiêu yếu tố mà chánh là thu nhập (nghèo hay giàu) và nghề nghiệp (tức hiểu biết, sức thông minh).
*** Pháp đọc hôtel mà bỏ chữ h, nên nghe là Ô-tel.

Posted in Uncategorized | Print | No Comments »