Đố các bạn biết, khi người Mỹ nói “mùa đông cua năm 2009″ thì là nói đầu năm 2009, hay cuối năm?

Việt Nam ta nói xuân hạ thu đông, đi học thì cô giáo nói bên Tây mùa đông có Noel, có tuyết và hàm ý nói là cuối năm. Mãi tới khi vấp phải nhiều hiểu lầm rồi thằng Bờm mới ngã ngữa là khi Mỹ nói “in the winter of 2000″ có nghĩa là đầu năm 2000, khoãng tháng 1 đến thang 3!

Cùng một lúc với khám phá là W.C. bên này chả có nghĩa gì cả, thằng Bờm khi đặt chân xuống phi trường Seatle mùa thu năm 1984, mang thẻ bài UNHCR (united nations high commission for refugees) mới biết là bên này tiếng Việt cũng nói khác. Anh hướng dẫn viên, một người hội thiện nguyện thông báo với bà con “ông bà lấy giấy viết số điện thoại này xuống đi”.

Tại sao lại xuống? Thường thì nghe “viết” thôi, và có dài ra thì là “viết lên trang giấy” chứ.
Chắc bạn biết rồi, vì trong Anh văn nói “to write something down”.

“To write down” và “to write” khác nhau. Nói mấy cũng không vừa, rằng prepositions, giới từ, trong tiêng Anh rất quan trọng. Phải biết, và phải dùng, dùng nhiều, dùng cho đúng. Blog này sẽ dề cặp đến nhiều khi có dịp gợi ý. To write down là ghi lại, chép lại, ghi xuống! To write chỉ là viết.

- Write down what I’m about to say.
Anh hay ghi xuống nhưng gì tôi sắp nói.

- He wrote down everything the teacher said.
Ông ta chép lại tất cà nhưng gì giáo viên nói.

- She had written me a letter.
Cô ta có viết cho tôi 1 lá thư.

Tiếng Việt anh hướng dẫn viên nói không sai, chỉ là tiếng Việt trên đất Mỹ. Thế này là sai này, mà vì bối cãnh (lại context, rất quan trọng trong chuyện ngôn ngữ đối thoại) nên hiểu dược dễ dàng:

Lái xe chỡ mấy đứa cháu dộ 12, 13 tuổi đi dạo, khi hơi lúng túng 1 vài blocks* thì bị hỏi “bác T. bị mất rồi hả?“. Bạn đoán đúng, “are you lost?” dịch ra tiêng Alexandre de Rhodes thì là “bác, anh, ông… đi lạc hả?”

Đó, context, context, context. Trên tàu (đi biển) nếu hỏi anh thủy thủ “where is the head, please?” thì anh ta sẽ chỉ cho phòng vệ sinh.
Tùy người đối diện!

Thằng Bờm.

Phần chú thích:

* Một block tại Mỹ:

Block là tắt “city block”, là 1 khu vực thành phố, đô thị do 4 đoạn đường vẽ ra. Khi nói block thì người ta lại không hàm ý khu phố, 2 chiều, mà lại muốn nói khúc đường từ ngã tư này đến ngã tư kia, 1 chiều thôi, khoãng cách chứ khong phải diện tích. Dĩ nhiên không khu vực nào giống khu vực nào, thế nên nghe “khoãng 1 block” sẽ khó hình dung xa gần nếu chưa đi qua. “Anh di khoãng 3 blocks thì nhìn bên phải” lại rất ích lợi khi người lái xe muốn tìm một cái gì, vì đối với người lái xe, xa gần cũng chỉ ngồi trong xe thêm chút, nhưng ngã tư rất quan trọng.
Người Việt biết căn bản tiếng Anh, hay Pháp, mới qua sẽ hiểu ngay khi nói “block”.

Còn nói “mất”, thì phải gải đầu đôi chút, phải hiểu vị trí của mấy đứa con nít này, mới qua, đi học tiểu học 1 niên khóa, nó suy nghĩ ra sao! Phải đi đôi giày chúng nó đi. Nói chung đó là phương thức tốt nhất khi đối thoại, bất cứ ngôn ngữ nào, hay “xuyên ngôn ngữ”.